Karında şişkinlik, gaz ve dolgunluk hissi birçok kişinin zaman zaman yaşadığı sindirim sistemi şikâyetleri arasındadır.
Özellikle yemeklerden sonra ortaya çıkan karında gerginlik, sık gaz çıkarma veya normalden daha fazla doluluk hissi günlük yaşamı rahatsız edebilir.
Şişkinlik ve gaz çoğu zaman beslenme alışkanlıklarıyla ilişkili olsa da sindirim sistemini etkileyen farklı durumlar da bu şikâyetlere neden olabilir.
Peki gaz neden oluşur, hangi yiyecekler şişkinliği artırabilir ve ne zaman doktora başvurmak gerekir?
ŞİŞKİNLİK NEDİR?
Şişkinlik, kişinin karnında normalden fazla doluluk, basınç veya gerginlik hissetmesidir.
Bazı kişilerde karın gerçekten genişleyebilirken bazı kişiler yalnızca şişkinlik hissedebilir.
Şişkinlik özellikle yemeklerden sonra ortaya çıkabilir ve gün içerisinde değişiklik gösterebilir.
BAĞIRSAKLARDA GAZ NASIL OLUŞUR?
Sindirim sisteminde belirli miktarda gaz bulunması normaldir.
Gazın temel kaynaklarından biri yemek yerken veya içecek tüketirken yutulan havadır.
Bunun yanında kalın bağırsakta yaşayan mikroorganizmalar bazı karbonhidratları fermente ederken de gaz oluşturabilir.
Bu süreç insan sindirim sisteminin doğal bir parçasıdır.
Ancak gaz miktarının artması veya kişinin bağırsaklardaki gaza karşı daha hassas olması rahatsızlık hissine neden olabilir.
ŞİŞKİNLİK VE GAZIN YAYGIN NEDENLERİ NELERDİR?
Şişkinlik ve gazın birçok farklı nedeni olabilir.
Bunlar arasında:
- Çok hızlı yemek
- Yemek sırasında fazla hava yutmak
- Gazlı içecek tüketmek
- Çok büyük porsiyonlar tüketmek
- Bazı karbonhidratların bağırsakta fermente olması
- Kabızlık
- Laktoz intoleransı
- Bazı gıda intoleransları
- İrritabl bağırsak sendromu
- Bağırsak hareketlerindeki değişiklikler
- Beslenme düzenindeki ani değişiklikler
yer alabilir.
Tekrarlayan veya uzun süren şişkinlikte nedenin belirlenmesi önemlidir.
HIZLI YEMEK GAZ YAPAR MI?
Hızlı yemek sırasında normalden daha fazla hava yutulabilir.
Yutulan havanın bir kısmı geğirme yoluyla dışarı atılırken bir kısmı sindirim sistemi boyunca ilerleyebilir.
Yiyecekleri daha yavaş tüketmek ve iyi çiğnemek bazı kişilerde yemek sonrası rahatsızlığı azaltmaya yardımcı olabilir.
HANGİ YİYECEKLER GAZ YAPABİLİR?
Gaz oluşumunu artırabilen yiyecekler kişiden kişiye değişebilir.
Bazı kişilerde:
- Kuru fasulye
- Nohut
- Mercimek
- Brokoli
- Karnabahar
- Lahana
- Soğan
- Sarımsak
- Bazı tam tahıllar
- Bazı meyveler
- Süt ve süt ürünleri
- Şeker alkolleri içeren ürünler
gaz ve şişkinliği artırabilir.
Ancak bu besinlerin birçoğu aynı zamanda sağlıklı beslenmenin değerli parçalarıdır.
Bu nedenle yalnızca gaz yaptığı düşüncesiyle çok sayıda besini gereksiz yere beslenmeden çıkarmak doğru değildir.
LİFLİ BESİNLER ŞİŞKİNLİK YAPAR MI?
Lif, bağırsak sağlığı açısından önemli bir beslenme bileşenidir.
Ancak özellikle daha önce az lif tüketen bir kişinin lif miktarını kısa sürede çok fazla artırması geçici gaz ve şişkinliğe neden olabilir.
Lif tüketiminin kademeli olarak artırılması ve yeterli sıvı alınması bazı kişilerde sindirim sisteminin uyum sağlamasına yardımcı olabilir.
SÜT NEDEN BAZI KİŞİLERDE ŞİŞKİNLİK YAPAR?
Sütte bulunan temel şekerlerden biri laktozdur.
Laktozun sindirilebilmesi için laktaz adı verilen enzime ihtiyaç vardır.
Laktaz enziminin yetersiz olduğu kişilerde laktoz tam olarak sindirilemeyebilir.
Bu durumda süt veya bazı süt ürünlerinin tüketilmesinden sonra gaz, şişkinlik, karın ağrısı veya ishal görülebilir.
Bu durum laktoz intoleransı olarak adlandırılır.
KABIZLIK ŞİŞKİNLİĞE NEDEN OLUR MU?
Evet.
Bağırsak hareketlerinin yavaşlaması ve dışkının bağırsakta uzun süre kalması bazı kişilerde karında dolgunluk ve şişkinlik hissini artırabilir.
Yeterli sıvı tüketimi, uygun miktarda lif ve düzenli fiziksel aktivite normal bağırsak fonksiyonlarının desteklenmesinde önemlidir.
BAĞIRSAK MİKROBİYOTASI GAZ OLUŞUMUNU ETKİLER Mİ?
Bağırsaklarımızda çok sayıda mikroorganizma yaşar. Bu mikroorganizmaların oluşturduğu topluluğa bağırsak mikrobiyotası adı verilir.
Bağırsak bakterileri sindirilemeyen bazı karbonhidratları fermente ederken çeşitli gazlar üretir.
Dolayısıyla bağırsak mikrobiyotası sindirim ve gaz oluşumu süreçlerinde rol oynar.
Ancak yalnızca şişkinlik veya gaz şikâyetine bakılarak kişinin bağırsak mikrobiyotasının sağlıklı veya sağlıksız olduğu söylenemez.
PROBİYOTİKLER ŞİŞKİNLİĞE İYİ GELİR Mİ?
Probiyotiklerin etkileri kullanılan mikroorganizma türüne, miktarına ve kişinin sağlık durumuna göre değişebilir.
Bazı probiyotik türleri belirli sindirim sistemi durumlarında araştırılmıştır.
Ancak her probiyotik ürünün bütün gaz ve şişkinlik problemlerine iyi geldiğini söylemek doğru değildir.
Özellikle uzun süren sindirim sistemi şikâyetlerinde yalnızca takviye kullanmak yerine nedenin araştırılması gerekir.
PREBİYOTİKLER GAZ YAPABİLİR Mİ?
Prebiyotikler bağırsaktaki bazı yararlı mikroorganizmalar tarafından kullanılabilen besin bileşenleridir.
Fermente edilebildikleri için bazı kişilerde özellikle yüksek miktarda tüketildiklerinde başlangıçta gaz ve şişkinlik oluşturabilirler.
Kişinin toleransı kullanılan prebiyotik türüne ve miktarına göre değişebilir.
GAZLI İÇECEKLER ŞİŞKİNLİĞİ ARTIRIR MI?
Gazlı içecekler karbondioksit içerir.
Bu nedenle fazla tüketildiğinde sindirim sistemindeki gaz miktarını ve şişkinlik hissini artırabilir.
Gaz problemi yaşayan kişiler gazlı içecek tüketimini azaltarak kendilerindeki değişimi gözlemleyebilir.
STRES ŞİŞKİNLİK YAPABİLİR Mİ?
Beyin ve sindirim sistemi arasında çift yönlü bir iletişim vardır.
Stres bazı kişilerde bağırsak hareketlerini, sindirim sistemi hassasiyetini ve yeme davranışlarını etkileyebilir.
Bu nedenle yoğun stres dönemlerinde bazı kişiler daha fazla karın ağrısı, şişkinlik veya bağırsak alışkanlığı değişikliği yaşayabilir.
HAREKET ETMEK SİNDİRİME YARDIMCI OLUR MU?
Düzenli fiziksel aktivite genel sağlık açısından önemlidir ve normal bağırsak hareketlerinin desteklenmesine katkıda bulunabilir.
Özellikle uzun süre oturmak yerine gün içerisinde düzenli olarak hareket etmek sağlıklı yaşamın önemli bir parçasıdır.
Bazı kişilerde yemek sonrasında yapılan hafif yürüyüşler de rahatlatıcı olabilir.
ŞİŞKİNLİĞİ AZALTMAK İÇİN NELER YAPILABİLİR?
Şişkinliğin nedeni kişiden kişiye değiştiği için herkese uygun tek bir yöntem yoktur.
Günlük yaşamda şu alışkanlıklar yardımcı olabilir:
- Yemekleri yavaş yemek
- Yiyecekleri iyi çiğnemek
- Çok büyük porsiyonlardan kaçınmak
- Gazlı içecekleri sınırlamak
- Lif tüketimini birden değil kademeli artırmak
- Yeterli sıvı tüketmek
- Düzenli hareket etmek
- Hangi yiyeceklerden sonra şikâyet oluştuğunu gözlemlemek
- Gereksiz yere çok sayıda besini diyetten çıkarmamak
Sürekli tekrarlayan şikâyetlerde altta yatan nedenin araştırılması daha önemlidir.
NE ZAMAN DOKTORA BAŞVURULMALIDIR?
Ara sıra ortaya çıkan hafif gaz ve şişkinlik yaygın olabilir.
Ancak şişkinlik sürekli hale geliyorsa veya giderek artıyorsa sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi gerekebilir.
Özellikle şişkinliğe;
- Açıklanamayan kilo kaybı
- Dışkıda kan
- Sürekli veya şiddetli karın ağrısı
- Uzun süren ishal
- Devam eden kabızlık
- Kusma
- Ateş
- İştahsızlık
gibi belirtiler eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.
SIK SORULAN SORULAR
Her gün gaz olması normal mi?
Bağırsaklarda gaz oluşması normal bir fizyolojik süreçtir. Ancak gaz belirgin rahatsızlık oluşturuyor veya başka belirtilerle birlikte görülüyorsa değerlendirilmesi gerekebilir.
Yoğurt gaz yapar mı?
Kişiden kişiye değişebilir. Laktoza karşı hassasiyet ve tüketilen ürünün özellikleri kişinin toleransını etkileyebilir.
Baklagilleri tamamen bırakmak gerekir mi?
Genellikle hayır. Baklagiller lif, protein ve çeşitli besin öğeleri açısından değerlidir. Gaz şikâyeti varsa porsiyon miktarı ve hazırlama yöntemleri değerlendirilebilir.
Şişkinlik kilo almak anlamına gelir mi?
Hayır. Karında geçici şişkinlik ile vücut yağındaki artış aynı şey değildir.
Probiyotik kullanınca gaz olabilir mi?
Bazı kişiler probiyotik veya prebiyotik kullanmaya başladıktan sonra geçici sindirim değişiklikleri yaşayabilir. Devam eden veya şiddetli şikâyetlerde sağlık profesyoneline danışılmalıdır.
SONUÇ
Gaz ve şişkinlik sindirim sisteminde sık karşılaşılan durumlardır.
Yeme hızı, porsiyon büyüklüğü, gazlı içecekler, bazı karbonhidratlar, lif tüketimindeki değişiklikler, laktoz intoleransı, kabızlık ve bazı sindirim sistemi durumları şişkinliğe katkıda bulunabilir.
Bağırsaklarda belirli miktarda gaz oluşması normaldir. Önemli olan şikâyetin sıklığı, şiddeti ve başka belirtilerin eşlik edip etmediğidir.
Uzun süren veya günlük yaşamı etkileyen şişkinlik ve gaz şikâyetlerinde nedenin sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmesi önemlidir.
TIBBİ BİLGİLENDİRME NOTU
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya tedavi önerisi değildir. Sürekli, şiddetli veya başka belirtilerle birlikte görülen sindirim sistemi şikâyetlerinde sağlık profesyoneline başvurulmalıdır.
