Lesitin; yumurta sarısı, soya fasulyesi, ayçiçeği tohumu ve bazı diğer besinlerde doğal olarak bulunan yağ benzeri bileşiklerin genel adıdır.
Lesitin denildiğinde çoğu kişinin aklına bir takviye ürünü gelse de aslında lesitin günlük beslenmemizde bulunan doğal bileşenlerden biridir.
Lesitinin önemli bileşenlerinden biri fosfolipitlerdir. Fosfolipitler hücre zarlarının yapısında önemli görevler üstlenir.
Peki lesitin tam olarak nedir, vücutta ne işe yarar, kolin ile ilişkisi nedir ve hangi besinlerde bulunur?
LESİTİN NEDİR?
Lesitin tek bir madde değildir.
Başta fosfatidilkolin olmak üzere çeşitli fosfolipitlerden oluşabilen doğal bir karışımdır.
Fosfolipitlerin dikkat çekici özelliklerinden biri hem yağlarla hem de suyla etkileşime girebilmeleridir.
Bu özellik nedeniyle lesitin gıda endüstrisinde de emülgatör olarak kullanılabilir.
Örneğin normalde birbirinden ayrılabilecek yağ ve su içeren bileşenlerin karışım halinde kalmasına yardımcı olabilir.
FOSFOLİPİT NEDİR?
Fosfolipitler vücudumuzdaki hücre zarlarının temel bileşenleri arasında yer alan yağ benzeri moleküllerdir.
Hücre zarının yapısının ve normal işlevlerinin sürdürülmesinde rol oynarlar.
Lesitin de önemli miktarda fosfolipit içerebilir.
Bu nedenle lesitinin biyolojik önemini anlamak için fosfolipitlerin hücre yapısındaki rolünü bilmek önemlidir.
LESİTİN VE KOLİN AYNI ŞEY MİDİR?
Hayır.
Lesitin ve kolin birbiriyle ilişkili olsa da aynı şey değildir.
Lesitinin bileşenlerinden biri fosfatidilkolindir.
Fosfatidilkolin ise yapısında kolin bulundurur.
Kolin insan vücudunun normal işleyişi için ihtiyaç duyduğu temel bir besin öğesidir.
Vücut belirli miktarda kolin üretebilse de ihtiyacın tamamını karşılamak için besinlerden de kolin alınması gerekir.
KOLİN VÜCUTTA NE İŞE YARAR?
Kolin vücutta birçok biyolojik süreçte rol oynar.
Bunlar arasında:
- Hücre zarlarının yapısına katkıda bulunmak
- Normal lipid metabolizmasında görev almak
- Asetilkolin üretiminde kullanılması
- Normal karaciğer fonksiyonlarına katkıda bulunmak
- Normal homosistein metabolizmasına katkıda bulunmak
yer alır.
Asetilkolin ise sinir hücreleri arasındaki iletişimde kullanılan önemli nörotransmitterlerden biridir.
LESİTİN HANGİ BESİNLERDE BULUNUR?
Lesitin ve fosfolipitler hem hayvansal hem de bitkisel birçok besinde bulunabilir.
Başlıca kaynaklar arasında:
- Yumurta sarısı
- Soya fasulyesi
- Ayçiçeği tohumu
- Et ve bazı sakatatlar
- Balık
- Süt ve süt ürünleri
- Kuruyemişler
- Bazı baklagiller
- Tam tahıllar
yer alabilir.
Besinlerin içerdiği lesitin ve fosfolipit miktarı birbirinden farklıdır.
YUMURTA SARISI LESİTİN İÇERİR Mİ?
Evet.
Yumurta sarısı doğal lesitin kaynaklarının en bilinenlerinden biridir.
Yumurta aynı zamanda protein, vitaminler, mineraller ve kolin gibi çeşitli besin öğelerini de içerir.
Bu nedenle yumurta dengeli beslenmede besleyici bir seçenek olabilir.
SOYA LESİTİNİ NEDİR?
Soya lesitini, soya fasulyesinden elde edilen lesitindir.
Gıda üretiminde yaygın olarak kullanılan emülgatörlerden biridir.
Çikolata, unlu mamuller ve çeşitli işlenmiş gıdalarda bileşenlerin homojen şekilde karışmasına yardımcı olmak amacıyla kullanılabilir.
Gıda etiketlerinde “soya lesitini” ifadesiyle karşılaşılmasının nedenlerinden biri budur.
AYÇİÇEĞİ LESİTİNİ NEDİR?
Ayçiçeği lesitini ayçiçeği tohumlarından elde edilir.
Soya lesitini gibi fosfolipitler içerir ve gıda üretiminde emülgatör olarak kullanılabilir.
Lesitin takviyelerinde de soya veya ayçiçeği kaynaklı ürünlerle karşılaşılabilir.
LESİTİNİN BEYİNLE İLİŞKİSİ NEDİR?
Lesitinin bileşenlerinden fosfatidilkolin, kolin kaynağı olabilir.
Kolin ise sinir sistemi için önemli olan asetilkolinin sentezinde kullanılır.
Bu biyolojik ilişki nedeniyle lesitin ve kolin özellikle beyin ve sinir sistemi alanında araştırılmıştır.
Ancak buradan hareketle lesitin takviyelerinin hafızayı geliştirdiği veya nörolojik hastalıkları tedavi ettiği sonucuna varmak doğru değildir.
LESİTİN KARACİĞER İÇİN ÖNEMLİ MİDİR?
Lesitinin içerdiği fosfatidilkolin ile kolin metabolizması karaciğer fonksiyonlarıyla ilişkilidir.
Kolin normal karaciğer fonksiyonlarının ve normal lipid metabolizmasının sürdürülmesine katkıda bulunur.
Ancak bu bilgi, lesitin takviyelerinin karaciğer hastalıklarını tedavi ettiği anlamına gelmez.
Karaciğer hastalıklarında tanı ve tedavi mutlaka sağlık profesyoneli tarafından değerlendirilmelidir.
LESİTİN KOLESTEROLÜ DÜŞÜRÜR MÜ?
Lesitin ve fosfolipitlerin lipid metabolizması üzerindeki etkileri araştırılmıştır.
Ancak lesitin takviyesinin yüksek kolesterolün standart tedavisi olduğu söylenemez.
Kolesterol düzeylerinin kontrolünde genel beslenme düzeni, fiziksel aktivite, vücut ağırlığı, genetik faktörler ve gerektiğinde doktor tarafından verilen tedaviler birlikte değerlendirilir.
Kolesterol ilacı kullanan kişiler tedavilerini lesitin veya başka bir takviye ile değiştirmemelidir.
LESİTİN ZAYIFLATIR MI?
Lesitinin tek başına kilo verdirdiğini gösteren güçlü bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Vücut ağırlığının yönetiminde toplam enerji dengesi, beslenme alışkanlıkları, fiziksel aktivite, uyku ve diğer yaşam tarzı faktörleri önemlidir.
“Yağ yakıcı” veya “hızlı zayıflatıcı” gibi lesitinle ilişkilendirilen iddialara temkinli yaklaşmak gerekir.
LESİTİN TAKVİYESİ ŞART MIDIR?
Hayır.
Lesitin ve onun bileşenleri çeşitli besinlerden doğal olarak alınabilir.
Sağlıklı bir bireyin yalnızca lesitin içeren bir takviye kullanması gerektiğini söylemek doğru değildir.
Takviye gereksinimi kişinin beslenme düzenine, yaşına ve sağlık durumuna göre değişebilir.
LESİTİN TAKVİYELERİ NASIL KULLANILIR?
Lesitin takviyeleri granül, kapsül veya farklı formlarda bulunabilir.
Ürünlerin lesitin ve fosfolipit içerikleri birbirinden farklı olabileceğinden bütün ürünler için geçerli tek bir kullanım miktarı vermek doğru değildir.
Takviye kullanılacaksa ürün etiketi dikkate alınmalı ve özellikle düzenli ilaç kullanan veya kronik hastalığı bulunan kişiler sağlık profesyoneline danışmalıdır.
LESİTİNİN YAN ETKİLERİ OLABİLİR Mİ?
Besinlerle alınan lesitin genel beslenmenin doğal bir parçasıdır.
Ancak yüksek miktarda takviye kullanımı bazı kişilerde sindirim sistemi şikâyetlerine neden olabilir.
Bunlar arasında:
- Bulantı
- Karında rahatsızlık
- Şişkinlik
- İshal
gibi belirtiler görülebilir.
Bir takviye kullanıldıktan sonra beklenmeyen bir belirti ortaya çıkarsa kullanım bırakılarak sağlık profesyoneline danışılması uygun olur.
SOYA ALERJİSİ OLANLAR DİKKAT ETMELİ Mİ?
Soya alerjisi bulunan kişilerin soya kaynaklı ürünlerin etiketlerini dikkatle değerlendirmesi gerekir.
Lesitinin hangi kaynaktan elde edildiği ürün etiketinde belirtilmiş olabilir.
Alerjisi bulunan kişilerin takviye veya işlenmiş gıda seçiminde sağlık profesyonelinin önerilerini dikkate alması önemlidir.
LESİTİN Mİ, KOLİN Mİ?
Bu iki kavram birbirine karıştırılmamalıdır.
Lesitin çeşitli fosfolipitlerden oluşan bir karışımdır.
Kolin ise vücudun ihtiyaç duyduğu temel bir besin öğesidir.
Fosfatidilkolin, lesitin içerisinde bulunabilen ve kolin içeren önemli fosfolipitlerden biridir.
Bu nedenle aralarında biyolojik bir bağlantı vardır ancak birbirlerinin eş anlamlısı değildirler.
SIK SORULAN SORULAR
Lesitin doğal mıdır?
Evet. Lesitin yumurta, soya, ayçiçeği tohumu ve çeşitli diğer besinlerde doğal olarak bulunabilir.
Lesitin bir vitamin midir?
Hayır. Lesitin vitamin değildir. Çeşitli fosfolipitlerden oluşabilen yağ benzeri bir karışımdır.
Lesitin kolin içerir mi?
Lesitinin önemli bileşenlerinden biri fosfatidilkolindir ve fosfatidilkolin yapısında kolin bulunur.
Lesitin hangi besinde çok bulunur?
Yumurta sarısı, soya fasulyesi ve ayçiçeği tohumu en bilinen doğal kaynaklar arasındadır.
Lesitin hafızayı güçlendirir mi?
Lesitin ve kolin sinir sistemiyle ilişkili biyolojik süreçlerde rol oynasa da lesitin takviyesinin hafızayı kesin olarak geliştirdiği şeklinde bir sağlık iddiasında bulunmak doğru değildir.
Lesitin kilo verdirir mi?
Lesitinin tek başına kilo verdirdiğini gösteren yeterli bilimsel kanıt bulunmamaktadır.
Lesitin takviyesi herkes kullanabilir mi?
Takviyelerin gerekliliği kişiye göre değişir. Düzenli ilaç kullananlar, kronik hastalığı bulunanlar, hamileler ve emzirenler takviye kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışmalıdır.
SONUÇ
Lesitin, çeşitli fosfolipitlerden oluşan ve birçok besinde doğal olarak bulunan yağ benzeri bir bileşenler karışımıdır.
Yumurta sarısı, soya fasulyesi ve ayçiçeği tohumu en bilinen lesitin kaynakları arasındadır.
Lesitinin önemli bileşenlerinden fosfatidilkolin, vücutta kolinle ilişkili biyolojik süreçlerde rol oynar. Kolin ise hücre zarları, sinir sistemi, lipid metabolizması ve normal karaciğer fonksiyonları açısından önemli bir besin öğesidir.
Bununla birlikte lesitini herhangi bir hastalığın tedavisi veya hızlı kilo verme yöntemi olarak değerlendirmek doğru değildir.
Temel yaklaşım çeşitli ve dengeli beslenmek, takviye gereksinimini ise kişinin sağlık durumuna göre değerlendirmektir.
TIBBİ VE BESLENME BİLGİLENDİRME NOTU
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır ve tanı veya tedavi önerisi değildir. Hastalıkların tedavisi amacıyla takviye kullanılmamalı; düzenli ilaç kullanan veya kronik hastalığı bulunan kişiler takviye kullanmadan önce sağlık profesyoneline danışmalıdır.
